Kluczowe ustalenia

1. Rozbieżność filozofii regulacyjnej
   Dyrektywa NIS2 opiera się na zasadzie proporcjonalności, skalowalności i podejścia opartego na ryzyku, umożliwiając warunkowe lub dobrowolne objęcie regulacją podmiotów, których działalność ma rzeczywiste znaczenie systemowe (np. badania o charakterze odkrywczym lub strategicznym). Projekt KSC 2026 przyjmuje natomiast podejście sektorowe i administracyjne, które w praktyce prowadzi do automatycznego włączania uczelni wyższych do katalogu podmiotów „ważnych”, niezależnie od ich faktycznej roli w krajowym systemie cyberodporności.

2. Ryzyko nadregulacji („gold plating”)
   Projekt KSC w wielu obszarach wykracza poza minimalne wymogi NIS2, wprowadzając dodatkowe obowiązki formalne, dokumentacyjne i operacyjne. Dotyczy to w szczególności governance, dokumentowania zgodności, zarządzania incydentami, ciągłości działania oraz relacji z dostawcami ICT. Nadregulacja ta zwiększa obciążenia administracyjne i finansowe uczelni bez proporcjonalnego wzrostu ich realnej odporności cybernetycznej.

3. Pozorna zgodność zamiast odporności operacyjnej
   Analiza organizacyjna i techniczna (AS-IS) wskazuje, że wiele uczelni może funkcjonować obecnie w modelu reaktywnym, z fragmentarycznym zarządzaniem ryzykiem, ograniczonym monitoringiem, niespójnym zarządzaniem tożsamością IAM oraz nieprzetestowanymi planami ciągłości działania. W takim środowisku presja regulacyjna KSC sprzyja budowaniu zgodności formalnej („papierowej”) zamiast inwestycjom w mierzalne zdolności wykrywania, reagowania i odtwarzania usług.

4. Istotne i trwałe koszty wdrożeniowe
   Pełne wdrożenie wymogów KSC w aktualnie projektowanej formie oznacza dla uczelni konieczność poniesienia wysokich kosztów stałych i jednorazowych, obejmujących m.in.:
   
   • budowę lub zakup usług SOC/SIEM/EDR,
   • centralizację IAM i wdrożenie MFA/PAM,
   • stałe audyty, testy bezpieczeństwa i ćwiczenia BCP/DR,
   • utrzymanie „żywej” dokumentacji i dowodów operacyjnych,
   • wzmocnienie zespołów cyberbezpieczeństwa lub outsourcing (vCISO).
     Skala tych kosztów jest porównywalna z obciążeniami sektora infrastruktury krytycznej, co jest trudne do uzasadnienia w odniesieniu do większości uczelni dydaktycznych.

5. Niespójność z kierunkiem europejskim (CSA 2.0)
   Projektowane europejskie ramy CSA 2.0 zmierzają do harmonizacji wymagań, centralnej certyfikacji oraz ograniczenia fragmentacji regulacyjnej w UE. Krajowe rozwiązania KSC, w szczególności w zakresie łańcucha dostaw ICT i decyzji administracyjnych o charakterze natychmiastowym, mogą prowadzić do konfliktu z przyszłymi mechanizmami unijnymi i osłabienia konkurencyjności polskiego sektora nauki i technologii.

Wnioski strategiczne

• Uczelnie wyższe nie są systemowo przygotowane do funkcjonowania w KSC jako podmioty „ważne” w rozumieniu projektowanej ustawy, bez istotnego ryzyka nadmiernych kosztów i obciążeń organizacyjnych.
• Objęcie uczelni reżimem KSC powinno mieć charakter fakultatywny, zgodny z NIS2, i dotyczyć wyłącznie jednostek prowadzących badania o znaczeniu odkrywczym, eksperymentalnym lub posiadających status uczelni badawczej.
• Skuteczna poprawa cyberodporności sektora szkolnictwa wyższego wymaga instrumentów wsparcia państwowego (ramy referencyjne, wspólne usługi SOC, centralne wytyczne techniczne, programy kompetencyjne), a nie wyłącznie rozszerzania obowiązków ustawowych.

Konkluzja

W obecnym kształcie projekt ustawy KSC 2026 niesie istotne ryzyko nadregulacji sektora szkolnictwa wyższego. Zamiast wzmacniać realną odporność cybernetyczną, może on utrwalić model kosztownej, formalnej zgodności, nieadekwatnej do charakteru i misji uczelni. Z perspektywy strategicznej zasadne jest dostosowanie krajowych przepisów do ducha NIS2 i CSA 2.0, z zachowaniem zasady proporcjonalności, dobrowolności oraz oparcia regulacji na rzeczywistym ryzyku i dojrzałości organizacyjnej.

Szkolnictwo polskie poza Polską charakteryzuje się dużą dynamiką, różnorodnością i stosunkowo niskim stopniem sformalizowania. Zgodnie z Prawem oświatowym minister do spraw oświaty prowadzi szkoły za granicą. Jedynie te formy mają określony status w polskim systemie oświaty. Najliczniejsza jest grupa szkół zakładanych i prowadzonych przez różne organizacje; szkoły te noszę umowną nazwę „szkół społecznych”.

Nauczanie języka polskiego odbywa się także w szkołach należących do systemu oświatowego państwa aktualnego zamieszkania (język polski jako obcy, język polski jako ojczysty), a także w szkołach funkcjonujących jako szkoły ze statusem mniejszości narodowej polskiej (np. na Litwie, Łotwie).

Państwo Polskie podejmuje różnorodne działania wspierające nauczanie języka polskiego poza granicami kraju. W celu zoptymalizowania wspierania edukacji polonijnej i wzmocnienia zaangażowania środowisk poza Polską w promocję kultury polskiej i języka polskiego przeprowadzono badanie potrzeb edukacyjnych środowisk szkolnych.

Badanie to zostało zrealizowane w ramach ogłoszonego przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą konkursu: „Polonia i Polacy za Granicą 2021”, zadanie: „Badanie potrzeb edukacyjnych stymulujących rozwój szkolnictwa polskiego za granicą”.

Celem przeprowadzonych badań było wykonanie ekspertyzy określającej priorytety oraz czynniki stymulujące rozwój oświaty polskiej za granicą.