WIADOMOŚCI
Polonijna Agencja Informacyjna

Wybitny prozaik, autor powieści i opowiadań, a także słuchowisk radiowych i scenariuszy filmowych. Urodził się 24 marca 1903 roku w Białowieży, zmarł 19 października 1987 w Warszawie. Biografią Newerlego można by obdzielić kilka osób, przynajmniej jeśli chodzi o ilość wykonywanych zawodów i życiowych pasji. Bywał stolarzem i szklarzem, myśliwym i kajakarzem, socjologiem i dyrektorem zakładu produkcyjnego, stenografem i redaktorem pism. Zawodowym pisarzem został dopiero w drugiej połowie życia.

Na świat przyszedł w Białowieży 24 marca 1903 roku w rodzinie polsko-rosyjskiej Igor - syn oficera rosyjskiej armii, Mikołaja Abramowa, oraz Polki, Teresy Newerly. Po wybuchu I wojny światowej uczył się w gimnazjum w Symbirsku, studiował prawo w Kijowie, lecz po wstąpieniu do Młodzieży Socjaldemokratycznej był aresztowany i osadzony pod nadzorem policji w Odessie. W 1924 roku udało mu się uciec do Polski, gdzie znów go aresztowano, tym razem pod zarzutem szpiegostwa na rzecz ZSRR. Po zwolnieniu z aresztu w 1925 roku znalazł się w Warszawie.

W okresie międzywojennym zaangażował się w działalność społeczną na terenie Warszawy, m.in. jako sekretarz Janusza Korczaka. Do 1930 roku pracował w sierocińcach przy Krochmalnej i na Bielanach.

Pierwszą swoją powieść, Nurt nad chłopskim brzegiem, napisał w 1939 roku, lecz nigdy nie została ona opublikowana; według jednej wersji – zaginęła, według innej – została zniszczona przez autora. Tym samym pierwszą powieścią Newerlego w jego bibliografii jest Chłopiec z Salskich Stepów, drukowany w 1948 roku w odcinkach na łamach „Walki Młodych” i jeszcze w tym samym roku wydany w wersji książkowej nakładem wydawnictwa Czytelnik.

Po wybuchu II wojny światowej Newerly, poszukując źródła utrzymania, przekwalifikował się na szklarza i stolarza. Pracował w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym w Warszawie. W latach 1940-42, pełnił funkcję kierownika młodzieżowych zakładów stolarskich Rady Głównej Opiekuńczej na Żoliborzu, a w 1942 r. założył Spółdzielnię Pracy Stolarsko-Zabawkarską. Prócz pracy zarobkowej, prowadził działalność konspiracyjną i społeczną oraz uczestniczył w wytwarzaniu broni dla podziemia zbrojnego. Jego aktywność budzi tym większy podziw, że sam był osobą z niepełnosprawnością – miał amputowaną nogę i używał protezy.

Na początku 1943 r. gestapo aresztowało Igora Newerly. Trafił do więzienia na Pawiaku. Jednym z powodów jego zatrzymania był zarzut o udzielaniu pomocy Żydom. Po brutalnym przesłuchaniu został wysłany do niemieckiego obozu KL Lublin (Majdanek). W trakcie okupacji przebywał także w KL Auschwitz-Birkenau, KL Sachsenhausen i KL Bergen-Belsen.

Po zakończeniu wojny wrócił do kraju. Był redaktorem czterotomowej edycji pism Korczaka, zawierającej jego teksty literackie, opowiadania i powieści, a także rozprawy naukowe, popularnonaukowe i publicystyczne poświęcone wychowaniu dzieci i pedagogice. Założył także Komitet Uczczenia Pamięci Janusza Korczaka. O Januszu Korczaku napisał dwie książki: wspomnienia Żywe wiązanie i powieść Rozmowa w sadzie piątego sierpnia. Wówczas nastąpił najbardziej twórczy okres w jego karierze pisarskiej, a pracami Pamiątka z Celulozy, Leśne Morze, Wzgórze Błękitnego Snu, na trwałe zapisał się w historii polskiej literatury współczesnej.

W 1966 roku był Newerly autorem memoriału skierowanego do władz PRL w sprawie fatalnej materialnej sytuacji większości polskich pisarzy i zaostrzającej się cenzury, za co spotkały go restrykcje polityczne. Wtedy też postanowił wystąpić z PZPR (był członkiem PPS od 1946, zaś PZPR od 1948 roku). W 1950 roku wstąpił do Związku Literatów Polskich, gdzie pełnił funkcję opiekuna Koła Młodych, do którego należeli m.in. Marek Hłasko i Jan Himilsbach, Marek Nowakowski i Włodzimierz Odojewski. Na przełomie lat 1951/1952 w ośmiu numerach „Twórczości” ukazała się Pamiątka z Celulozy o życiu robotników w fabryce we Włocławku. Powieść, uznawana w tamtym czasie za wzorcowy przykład socrealizmu, została napisana z takim kunsztem, że od strony artystycznej broni się i dzisiaj.

Stanął w obronie szykanowanych przez władze PRL pisarzy Melchiora Wańkowicza i Marka Nowakowskiego, ale także działacza opozycji Jacka Kuronia. Pracował nad autobiograficzną prozą Zostało z uczty bogów. Niestety, nie mogła się ukazać wtedy, gdy powinna. W 1981 roku profesor Andrzej Mencwel wydał ją w małym nakładzie jako numer 2 redagowanego przez siebie pisma „Meritum”. W roku 1986 ukazała się w Instytucie Literackim w Paryżu i równocześnie w kraju nakładem podziemnej Niezależnej Oficyny Wydawniczej, wreszcie w 1988 roku nakładem Czytelnika, opatrzona posłowiem Mencwela. Nie sposób nie dodać, że jeszcze w 1986 roku pisarz został uhonorowany za ten utwór Nagrodą Kulturalną NSZZ Solidarność, natomiast w stanie wojennym, w 1982 roku, Instytut Pamięci Narodowej Yad Vashem w Jerozolimie przyznał pisarzowi medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Polecamy obszerne opracowanie o Igorze Newerlym w naszym dziale historia-kultura.

KOLORYZACJA ZDJĘCIA © PAI

IGOR ABRAMOW-NEWERLY w DZIALE HISTORIA-KULTURA PAI

POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA - KOPIOWANIE ZABRONIONE.