1849-01-16 1884-02-29
Inżynier - badacz kultur indiańskich
Inżynier budowlany, podróżnik, badacz kultur indiańskich, członek Akademii Umiejętności. Życie krótkie, ale tak obfitujące w dokonania znamienitej klasy, że starczyłoby ich z powodzeniem na kilka pasjonujących biografii.
Przyszły kolekcjoner urodził się w Krakowie 16 stycznia 1849 roku, tam też zdobywał wykształcenie i z odznaczeniem ukończył Instytut Techniczny. Następnie, w 1868 roku, swoją edukację kontynuował na emigracji w Paryżu, najpierw w Szkole Wyższej dla emigrantów popowstaniowych, potem w École nationale des ponts et chaussées (Szkoła Dróg i Mostów), jednej z francuskich grandes écoles. Tę ostatnią ukończył z wyróżnieniem, otrzymując tytuł inżyniera cywilnego.
Przebywając w stolicy Francji, Kluger aktywnie uczestniczył w pracach emigracyjnego Towarzystwa Nauk Ścisłych, m.in. prezentując pierwsze polskie naukowe opracowania z dziedziny teorii turbin wodnych. W sierpniu 1873 r. podjął pracę zawodową w Embrun, w departamencie Hautes Alpes, przy trasowaniu linii kolejowych. Jeszcze w tym roku doszło przypadkowo do spotkania z Edwardem Habichem, który – przebywając w Europie jako delegat rządu peruwiańskiego na wystawę powszechną w Wiedniu – poszukiwał wykwalifikowanych inżynierów do pracy w Peru. Rzecz jasna, starał się przede wszystkim o absolwentów Szkoły Dróg i Mostów, no i o rodaków. Kluger spełniał oba te warunki. Jak pisze w jednym z listów: „zaangażowano mnie do Limy na inżyniera rządowego, specjalnie do robót hydraulicznych. Pensja 12.000 franków”.
W 1874 roku Władysław Kluger przyjechał do Peru, gdzie przebywał sześć lat.
W Peru Kluger początkowo budował mola portowe i pomosty spacerowe o żelaznej konstrukcji w Callao, Ancon, Huacho i Supo. Nadzorował też prace przy spiętrzaniu rzeki Rímac, dla zapewnienia Limie zaopatrzenia w wodę przez cały rok. Przy tej okazji zapoznał się z bliską już ukończenia Centralną Koleją Transandyjską, budowaną przez Ernesta Malinowskiego.
Przez cały ten czas, z wielkim zaangażowaniem, projektował i realizował inwestycje budowlane. Jego zasługą są m.in.: biegnąca przez Andy i wzdłuż wybrzeża jeziora Titicaca szosa, łącząca Peru i Boliwię, budowa prefektury w Tacna, czy wykonanie żelaznych pomostów spacerowych w Callao (gdzie także zaprojektował i czuwał nad wykonaniem kanalizacji), Ancón i Huacho.
Poznawszy kraj, Kluger zajął się problemem braku wody dla rolnictwa w najdalej na południu położonym departamencie Tacna. Aby temu zaradzić, powziął zuchwały zamysł sprowadzenia jej z wysokogórskiej rzeki Maure, należącej do zlewiska jezior Titicaca i Poopo. Przekonywał usilnie władze do tego przedsięwzięcia i w konsekwencji mianowano go kierownikiem ekspedycji, która od września do końca 1875 r. w nadzwyczaj trudnych warunkach wysokogórskich i klimatycznych (przy dobowych wahaniach temperatury rzędu 40ºC), przeprowadziła badania terenowe i wytyczyła trasę przyszłego kanału, długości 185 km.
Kluger przewidywał, że budowa tego systemu wodnego, obejmującego m.in. przekształcenie jeziora Laguna Blanka w naturalny zbiornik na wysokości 4180 m n.p.m. i przebicie masywu Huali Ilas de Potosi tunelem długości 1400 m, potrwa sześć lat i pochłonie ogromne sumy, które jednak zwrócą się z nawiązką już po dwóch latach jego eksploatacji. Do realizacji projektu nie doszło, gdyż w wyniku tzw. wojny o saletrę w latach 1879-84 Peru utraciło te obszary na rzecz Chile.
Wykazana inicjatywa i brawura zyskała Klugerowi przychylność władz peruwiańskich. W 1876 r. został mianowany naczelnym inżynierem rządowym i profesorem zwyczajnym, kierownikiem Katedry Hydrauliki, Budownictwa Wodnego i Lądowego politechniki w Limie, którą pomagał zorganizować Habichowi.
Wzrastające napięcie w stosunkach z Chile skłoniło władze do powierzenia w styczniu 1877 r. Klugerowi pospiesznego wytyczenia drogi kołowej o strategicznym znaczeniu, mającej połączyć Peru ze sprzymierzoną Boliwią. Dokonał tego do kwietnia, wybierając trasę wymagającą stosunkowo najmniej robót ziemnych, Tacna–La Paz, o maksymalnym wzniesieniu wynoszącym 4 394 m n.p.m. W trakcie tych prac zaprojektował w Boliwii most przez rzekę Desaguadero w miejscowości Concordia. Droga została zbudowana w 1878 r. i do dziś pozostaje główną magistralą łączącą oba kraje.
Aktywnie pracował naukowo, opublikował m.in. "Wykład hydrauliki wraz z teorją machin wodnych" (1873) oraz "Wykład wytrzymałości materjałów i stałości budowli" (1877).
W Polsce Władysław Kluger nie wydaje się być postacią wystarczająco znaną, tymczasem w Peru został odpowiednio uhonorowany – w Limie wzniesiono pomnik na jego cześć, a ponadto rząd peruwiański wystosował list dziękczynny, zaznaczając, że Polak „zasłużył na wdzięczność narodu peruwiańskiego”.
Projekty inżynieryjne to nie jedyna dziedzina, która interesowała Klugera. Podróżując po Peru i podziwiając tamtejsze starożytności, zaczął przejawiać pasję archeologiczną i kolekcjonerską.
W 1875 roku wyprawił się w Kordyliery, gdzie badał warunki topograficzne i oceniał możliwość budowy dróg. Wspomnienia z jego podróży zostały opublikowane w 1877 roku w Listach z Peru i Boliwii.
Amatorsko uczestniczył w wykopaliskach na wielokulturowym cmentarzysku w miejscowości Ancón (środkowe wybrzeże Peru). To właśnie na tych wykopaliskach pozyskał większość przedmiotów do swojej kolekcji. Pozostałe nabywał drogą kupna i stopniowo zaczął przekazywać je krakowskiej Akademii Umiejętności.
W XIX wieku zainteresowanie zabytkami oraz archeologia w tym kręgu kulturowym zaczynały się dopiero rozwijać, przez co mamy dużą pewność, że zakupione wówczas zabytki nie były falsyfikatami. W sumie Kluger przekazał do Polski ok. 500 przedmiotów, z których przetrwało 277 artefaktów, w skład których wchodziły m.in. naczynia, kosze, tkaniny, przyrządy do tkania i szycia, narzędzia, broń, biżuteria, mumie, kości, a ponadto liczne fotografie zabytków. Część z nich możemy dzisiaj podziwiać w Muzeum Archeologicznym w Krakowie, a wybrane – także na naszym portalu. W dowodzie uznania został mianowany członkiem-korespondentem Wydziału Matematyczno-Fizycznego Akademii Umiejętności.
Od 2008 roku w Muzeum Archeologicznym w Krakowie możemy zwiedzać wystawę gromadzącą zabytki proweniencji peruwiańskiej. W skład kolekcji wchodzą naczynia ceramiczne (głównie o kształtach zoomorficznych oraz antropomorficznych), a także tkaniny i znaleziska drobne.
W 1880 roku Władysław Kluger, z powodu postępującej gruźlicy, zdecydował się na powrót do kraju. Będąc w Krakowie angażował się w prace nad budową wodociągów miejskich. Poddał się kuracji w Krynicy, a jesienią kontynuował ją w Merano we Włoszech. W listopadzie wrócił do Krakowa, gdzie ofiarował Akademii Umiejętności bogate zbiory antropologiczne, etnograficzne i archeologiczne zgromadzone podczas pobytu w Peru.
Stan jego zdrowia pogorszył się na tyle, że zmuszony był do wyjazdu do San Remo, gdzie miał poddać się leczeniu.
Zmarł we Włoszech, 29 lutego 1884, w wieku zaledwie 35 lat. Jego ciało sprowadzono do kraju i pochowano na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Wszelkie materiały zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.