1979-03-04     0000-00-00

Redemptor Hominis

Jest rok 1979. W Polsce narastają niepokoje społeczne, oficjalna propaganda staje się nie do wytrzymania. Nadzieje na zmianę są nikłe i nie mają racjonalnych podstaw. Przez dziesiątki już lat system wpaja wyższość kolektywu nad jednostą, która zapada się tym samym w ideologiczny niebyt. To zabieg chętnie stosowany przez totalitarne reżimy, zawsze coś (idea) jest ważniejsza od kogoś (osoby). Mamy o coś walczyć, za coś się poświęcać. Przy czym to coś to jakiś cel wytyczony przez szaleńca niewiele mający wspólnego z nami, ludźmi.

I oto powstaje tekst zaczynający się słowami "Odkupiciel człowieka" - "Redemptor hominis". To w dużej mierze program teologiczny i duszpasterski zaczynającego się pontyfikatu. Ważnego dla nas, bo kościołem kieruje nasz Rodak. Karol Wojtyła. Jan Paweł IIst to też tekst, który we własiwej proporcji i odniesieniu sytuuje każdego z nas. Nie ze względu na jakąś naszą użyteczność ale ze względu na nas samych.

Jego język – prosty i zrozumiały dla każdego czytelnika – zachęca do poznawania treści dokumentu. Treści, której tematem jest konkretny, współczesny człowiek formowany przez historię i kształtujący ją, człowiek z jego pragnieniami i nadziejami, ale i z lękiem o teraźniejszość i przyszłość, człowiek w wymiarze spraw osobistych i społecznych.

Odkupiciel człowieka

Encyklika "Odkupiciel człowieka". Podzielona jest na cztery części: I. Dziedzictwo, II. Tajemnica Odkupienia, III. Człowiek odkupiony i jego sytuacja w świecie współczesnym oraz IV. Posłannictwo Kościoła i los człowieka.

Już na wstępie swoich refleksji Ojciec święty zaznacza, że cała ludzkość jest jakby w okresie wielkiego adwentu, czyli oczekiwania związanego z nadchodzącym trzecim tysiącleciem a co za tym idzie – pamiątką Wcielenia Syna Bożego. W takiej perspektywie widzi zadania stojące przed nim – nowym Piotrem i podkreśla łączność oraz chęć kontynuowania dziedzictwa swoich poprzedników, szczególnie Jana Pawła I, Jana XXIII i Pawła VI. Nawiązując do pierwszej encykliki ostatniego z wyżej wymienionych wskazuje na potrzebę wszechstronnej otwartości Kościoła wynikającej z jego (Kościoła) świadomości. Jan Paweł II wspomina o zasadzie kolegialności w dzisiejszym Kościele. Jak Apostołowie stworzyli zespół na czele z Piotrem tak i obecnie Kolegium Apostolskie wciąż trwa i odradza się w Kościele. Idąc za przykładem Pawła VI polski papież podkreśla, że dla Kościoła nie ma innej drogi jak tylko prawdziwa orientacja ekumeniczna.

W drugiej części Autor zachęca czytelników, by umysły, wolę i serca skierowali ku Chrystusowi Odkupicielowi. Przypomina, że prawda odkupienia jest wciąż aktualna w świecie broni atomowej i braku poszanowania życia nienarodzonego. Tę prawdę ukazuje w wymiarze boskim przedstawiając wierność Boga wobec siebie samego, człowieka i świata, jak i ludzkim – objawienie w pełni człowieka samemu człowiekowi.

Trzecia część poświęcona jest sytuacji człowieka w świecie współczesnym. Papież rozpoczyna od przypomnienia, że Jezus Chrystus w jakiś sposób zjednoczył się z każdym z nas. To właśnie "konkretny" i "każdy" człowiek jest pierwszą i podstawową drogą Kościoła. Niesie to za sobą jasno określone zadanie dla Kościoła. Musi on (Kościół) być świadomy sytuacji współczesnego człowieka, jego możliwości, zagrożeń i lęków oraz wszystkiego co jest przeciwne jego godności. Wspomniane zagrożenia, jak tłumaczy i ostrzega Jan Paweł II, są to własne wytwory ludzkie, które często są wykorzystywane w sposób przynoszący szkodę i zgubę zarówno samemu człowiekowi jak i darowanemu mu światu. Aby temu zapobiec papież proponuje zasadę pierwszeństwa etyki przed techniką, osoby w stosunku do rzeczy, a co za tym idzie uszanowanie praw człowieka włącznie z prawem wolności religijnej.

To wszystko musi dokonywać się w prawdzie, która, jak tłumaczy Jan Paweł II w czwartej części, jest jednym z przedmiotów odpowiedzialności Kościoła. Odpowiedzialność ta związana jest z umiłowaniem Bożej Prawdy oraz dążeniem do coraz głębszego rozumienia jej i przekazywania innym. Nie jest to zadaniem tylko duchownych ale wszystkich członków Ludu Bożego. Autor omawia także rolę Eucharystii w Kościele: Kościół powinien żyć tym sakramentem, który scala, jednoczy go w ofierze samego Chrystusa. Samo jednak uczestniczenie w Eucharystii do swej pełni skuteczności zbawczej potrzebuje szczerej woli nawrócenia się, wyrzeczenia zła, co dokonuje się w sakramencie pokuty i pojednania. Eucharystia i Pokuta stają się w ten sposób wymiarem życia autentycznie chrześcijańskiego. Autor odwołuje się także do Maryi nazywając ją Matką naszego zawierzenia. Pod jej sercem bowiem kształtowała się poniekąd Tajemnica Odkupienia. Nikt zatem tak jak Ona nie potrafi wprowadzić nas w tę Tajemnicę, dlatego też Maryja musi mieć na stałe miejsce w codziennym życiu Kościoła. Na koniec Jan Paweł II wzywa wszystkich do trwania na modlitwie wraz z Maryją, abyśmy stali się prawdziwymi świadkami Chrystusa „aż po krańce ziemi”.

Encyklika Redemptor hominis ukazuje, że człowiek w swojej niedoskonałości został przez Boga w Tajemnicy Odkupienia w pewien sposób wywyższony, uświęcony, odnowiony. Z tego dokumentu pochodzą słowa: Człowiek jest drogą Kościoła.

Encyklika opublikowana - jak zawsze - po łacinie, została napisana po polsku. A jej autor po latach w swojej ostatniej książce Pamięć i tożsamość napisał o tej encyklice, że "przywiózł ją [do Rzymu] z Polski". To wskazuje na jeszcze jeden wątek. Na Solidarność.

Solidarność

Pojęcia "Solidarność" często używał Karol Wojtyła dużo wcześniej niż pojawiło się jako nazwa ruchu społecznego a później związku zawodowego. W pierwszej Jego encyklice, Co prawda w Redemptor hominis, pojęcie „solidarności” nie odgrywa pierwszoplanowej roli, choć pojawia się kilkakrotnie jako przeciwieństwo egoizmu a synonim braterstwa i współodpowiedzialności za słabszych, zwłaszcza w kontekście relacji międzynarodowych, to w kotekście uświadamia wartość takiej postawy.

Niezwykle ważne dla przyszłego ruchu społecznego stało się uświadomienie przyrodzonej każdemu człowiekowi godności wprowadzenie tego pojęcia na trwałe do języka publicznego. To czynił Papież w trakcie kazań pierwszej pielgrzymki do Polski. Rozbudzone i nazwane po imieniu poczucie godności okazało się zaczynem, który rozsadził stopniowo znienawidzony system od wewnątrz. Dopóki ludzie czują się niewolnikami, zachowują się jak niewolnicy – pozostają zastraszeni i posłuszni, a jeśli już podnoszą bunt, to po to tylko, by błagać swych panów o więcej chleba. Gdy jednak uświadomią sobie swoją godność, wraz z nią odkrywają, że są wolni i odpowiedzialni, że od nich samych zależy kształt świata, w którym przyszło im żyć. Taka była wymowa przesłania Papieża do Rodaków.

Godność, a więc szczególna niepowtarzalna wartość każdego człowieka, do której odkrycia, uznania i uszanowania wzywał Papież nieustannie w czasie całego swojego pontyfikatu, okazała się ideą zdolną odmienić oblicze tej ziemi, i to nie tylko polskiej, czy wschodnioeuropejskiej – okazała się miarą, wedle której w każdym zakątku świata można było ocenić, na ile istniejący porządek społeczny czy polityczny zasługuje lub nie zasługuje na miano ludzkiego. Nie bez znaczenia było i to, że pojęcie godności samo w sobie nie mające charakteru stricte religijnego, było powszechnie zrozumiałe i tym samym mogło pociągnąć za sobą wszystkich ludzi dobrej woli.

Gdy w 1980 r. wybuchły strajki na Wybrzeżu, tytuł „Solidarność” nosił biuletyn strajkowy. Pomysł, żeby tak nazwać powstający związek zawodowy, rzucił na spotkaniu działaczy w gdańskim klubie Ster Karol Modzelewski. Idea została podchwycona przez tłum i niemal od razu zaakceptowana przez Lecha Wałęsę. O inspiracji Wojtyłą w zasadzie zapomniano. Faktem jest jednak, że w papieskiej encyklice „Redemptor hominis”, ogłoszonej w marcu 1979 r., a więc ponad rok przed strajkami w Polsce, Jan Paweł II kilkakrotnie używa słowa, które później było na ustach całego świata.

JAN PAWEŁ II DLA "SOLIDARNOŚCI" W DZIALE HISTORIA-KULTURA PAI