1929-11-08     2000-12-12

Jan Młodożeniec

Jan Młodożeniec jeden z najwybitniejszych twórców Polskiej Szkoły Plakatu, grafik, ilustrator, malarz. Pozostawił pokaźny dorobek artystyczny - 400 plakatów, okładek książkowych, ilustracji, rysunków. Zafascynowany żywiołem barw i nieograniczoną różnorodnością linii stworzył niepowtarzalny, rozpoznawalny styl wyróżniający się poetyckim klimatem, dowcipnym przesłaniem, zaskakującymi skojarzeniami.

Syn futurystycznego poety Stanisława Młodożeńca. Urodził się 8 listopada 1929 roku w Warszawie, zmarł 12 grudnia 2000 roku. W latach 1948–1955 studiował na ASP w Warszawie w katedrze grafiki i plakatu prof. Henryka Tomaszewskiego, u którego uzyskał dyplom..

Od 1953 projektował plakaty i grafiki, współpracując z wydawnictwami: Czytelnik, Iskry, Wydawnictwem Artystyczno-Graficznym, centralą Wynajmu Filmów oraz teatrami i muzeami. Zdaniem krytyków sztuki jego prace wyróżniała bogata, żywa kolorystyka, humor i umiejętność zamknięcia tematu pracy w jednym znaku.

Zapytany o to co odróżnia plakat od obrazu mówił: Plakat wisi na ulicy niczym w galeriach „Płot”, „Mur”, „Metro”. Wiele pięknych obrazów nie byłoby zauważonych na płocie. Plama barwna będzie często lepszym plakatem niż drobiazgowo wyrysowany motyw. Skrót, lapidarność. Nowe formy, nowe pomysły wbrew monotonii i rutynie.

Artysta lubił kolor sam w sobie. Ciągle eksperymentował, poszukiwał. Zafascynowany nowym odcieniem potrafił niestrudzenie, o różnych porach dnia, obserwować wybrany motyw. Jego plakaty są niezwykle barwne i wspaniale zharmonizowane. Odznaczają się niepodważalną logiką kompozycji, trafnością grubej, zdecydowanej kreski zamykającej płaskie plamy intensywnego i czystego koloru.

Im smutniej w życiu – tym weselej na plakacie. Nie mogę przecież malować stanów duszy. Zamówienie, temat, termin, format. Frak dla pana Verdiego, obwoluta-koszulka na francuską książkę, plakat-buty dla La Strady Felliniego. Rzemiosło. Rozgoryczenie, bezrobocie, brak pieniędzy. - argumentował swoje wybory estetyczne.

Był niezwykle pracowity, często tworzył kilkanaście wariantów tej samej kompozycji. Jego rozpoznawalny natychmiast "charakter pisma" to gruba, pozornie nieporadna, choć zdecydowana kreska, nieco dziecięca stylizacja rysunku, żywa paleta barw i ciepłe poczucie humoru. Plakaty Młodożeńca odznaczają się spokojną, wyważoną kompozycją składającą się z wyraźnie oddzielonych, barwnych pól oraz wewnętrznym monumentalizmem form graficznych. Artysta dbał o czytelność każdego znaku, w dążeniu do uogólnienia treści niesionych przez plakat osiągał daleko posuniętą syntezę rysunku. Z jego prac emanuje liryczna ekspresja z odrobiną ludowej prostoty i naiwności. Twórczość Młodożeńca silnie tkwiła w rodzimej kulturze, a jednocześnie artysta posługiwał się językiem na wskroś nowoczesnym, inspirowanym różnymi trendami sztuki współczesnej (Leger, Picasso, Braque, Matisse, Klee).

W swoim życiorysie Jan Młodożeniec napisał: W ostatnich latach dużo maluję. Świadomie staram się malować rzeczy uśmiechnięte, wesołe, gdzie kolor jest najważniejszy, a że to są rybki, ptaszki, motyle, guziki, drobiazgi, panegiryki na cześć sztuki, to moja sprawa. Marzą mi się obrazy nieprzedstawiające. Sam kolor. Każdy kolor jest dobry, aby we właściwym sąsiedztwie.

Młodożeniec, znany przede wszystkim jako grafik, był również świetnym malarzem. Lubił malować na niewielkich formatach (A4), prostymi technikami jak np. tempera, często na papierze zeszytowym. Jego barwne tempery i płótna to pełne życia układy plam i linii, podporządkowane zawsze jakiejś wewnętrznej dyscyplinie. Podobnie jak w pracach na papierze, również i w obrazach nasycone plamy barwne zamykał czarny kontur, czasem pojawiały się tu i ówdzie kropki i kreski.

Intrygująco łączył literę z graficznym znakiem, malarską plamą. Trafnie ujawniał treści i znaczenia podjętych zagadnień. Do najważniejszych jego plakatów teatralnych i filmowych należą: „Świadectwo urodzenia”, „Indyk”, „Giselle”, „Meteor”, „Pajace”, „Konformista”, „Jajo węża”, „Klute”, „Saint Jack”, „Dawno temu w Ameryce”, „Historia żołnierza”, a z okładek książkowych: Marek Hłasko „Pierwszy krok w chmurach”, Leopold Tyrmand „Zły”, Tadeusz Konwicki „Sennik współczesny”, Agnieszka Osiecka „Szpetni czterdziestoletni”, Curzio Malaparte „Kaputt”, Julio Cortazar „Opowieści o konopiach i famach”.

O randze twórczości Jana Młodożeńca świadczą nagrody przyznawane artyście na prestiżowych wystawach i konkursach graficznych w wielu krajach świata. >Jego prace znajdują się m.in. w zbiorach Stedelijk Museum w Amsterdamie, Kunstbibliothek w Berlinie, Biblioteque Forney i Musee d'Arts Decoratifs w Paryżu, Museum of Modern Art w Nowym Jorku oraz w licznych kolekcjach prywatnych w kraju i za granicą. Był członkiem AGI (Alliance Graphique Internationale)

W ostatnich lata Młodożeniec malował przesycone lirycznym humorem prace, w których opowiadał o codziennym życiu z perspektywy wędrującego po świecie wróbla. Artysta identyfikował się z tym pospolitym ptaszkiem i podpisywał swoje prace jako Jan Moineau, czyli Jan Wróbel.