1947-03-04     0000-00-00

Jan Garbarek

Mistrz nastroju

Saksofonista norweski, uważany za ojca skandynawskiej sceny jazzowej, o polskich korzeniach i - można zaryzykować twierdzenie - polskiej duszy.

Urodził się w Mysen w Norwegii, w obozie dla przesiedleńców. Jednak ani fakt, że jego matka była rodowitą Norweżką, ani fakt, że Jan urodził się w tym kraju, 4 marca 1947 roku, nie pozwoliły mu na otrzymanie norweskiego obywatelstwa. Zdobycie obywatelstwa zajęło jego ojcu osiem lat.

Ojciec Jana, Czesław Garbarek, był jeńcem wojennym. Jako polski żołnierz, walczący w II wojnie światowej, dostał się do niemieckiej niewoli, i spędził ją w obozie pracy w Norwegii. Po wyzwoleniu pozostał w Norwegii, gdzie poznał matkę Jana, Karin. Kilka miesięcy później pobrali się w Oslo.

Najważniejsza była narodowość ojca, a ojciec Jana właściwie nie miał narodowości - był uchodźcą, bezpaństwowcem, nie miał żadnych dokumentów. Norwegia nie chciała przyjmować zbyt wielu nowych obywateli. Ojciec Jana zaczął ubiegać się o obywatelstwo w 1945, a przyznano mu je dopiero w 1953. Wtedy i Jan został Norwegiem.

Początki

Grę na saksofonie rozpoczął w wieku 14 lat, po usłyszeniu w radiu muzyki Johna Coltrane'a. Wcześniej nie grał na żadnym instrumencie. "Impulsem do wyboru saksofonu była muzyka, którą usłyszałem w radiu. Musiałem zadać sobie sporo trudu, nim ustaliłem nazwisko artysty. Okazało się, że był to temat "Countdown" z albumu "Giant Steps" Johna Coltrane'a. Miałem 14 lat i przeżyłem duchowy wstrząs" - wspomina Jan.

Karierę muzyczną rozpoczął pod koniec lat 60., uczestnicząc w nagraniach amerykańskiego kompozytora jazzowego, George'a Russella

Jako kompozytor, Garbarek czerpie w dużej mierze ze skandynawskich melodii ludowych - spuścizny Alberta Aylera. Jest także pionierem kompozycji ambientowego jazzu

Norweski artysta o polskich korzeniach od ponad 40 lat pojawia się ze swoją muzyką zarówno na jazzowych estradach, w filharmoniach, katedrach, jak i na komercyjnych listach bestsellerów. Jest główną gwiazdą prestiżowej wytwórni płytowej ECM, a zarazem współtwórcą jej charakterystycznego stylu. Fascynuje go twórczość ludowa i etniczna, uwielbia muzyczne podróże w czasie i przestrzeni - to ubarwia jego muzykę, ale także prowokuje do spotkań z artystami różnych kultur i stylistyk.

O Polsce

Jan Garbarek często występuje w Polsce. "Pamiętam, że jako nastolatek czytałem bardzo dużo polskich książek przetłumaczonych na norweski. Bardzo chciałem zobaczyć Polskę. W końcu pozwolenie na podróż dostaliśmy dopiero w 1964. Wtedy zobaczyłem i poczułem to, o czym tata opowiadał mi przez tyle lat. Było to pierwsze spotkanie z naszą polską rodziną po wojnie. Od tej pory odwiedzamy się w miarę regularnie".

Garbarek mówi o swoich związkach z Polską: "Mój ojciec jest Polakiem z pochodzenia, a wśród miast, które pojawiają się w jego opowieściach rodzinnych, znajdują się Jasło i Krosno. Wiele z nim rozmawiałem na temat Polski, jednak osobiście nie czuję w sobie nic z Polaka. Wiem natomiast, że to, co gram, jest bardzo w Waszym kraju cenione. Mam też bardzo emocjonalny stosunek do Warszawy. Po koncercie w Warszawie przed wielu laty moja kariera w Norwegii przyspieszyła.

O rodzinie

Ojciec urodził się w Jarocinie, a właściwie w pod jarocińskim Osieku. Nadal mieszkają tam kuzyni i ciotka. Czasami odwiedzają mnie w Norwegii. Przychodzą też na koncerty, kiedy gram w pobliżu.

Ojciec w dzieciństwie śpiewał mi piosenki po polsku. Na pewno bym je rozpoznał, gdybym usłyszał. Kiedy jest się dzieckiem, zapamiętuje się nie słowa, ale uczucie, które wiąże się z głosem bliskiej osoby. Miałem bliski kontakt z ojcem, był wrażliwym mężczyzną, nie rozumiałem jednak, o czym śpiewał. W naszym domu nie mówiło się po polsku. Ojciec chciał jak najlepiej opanować norweski, by znaleźć lepszą pracę".

O swojej muzyce

Na pytanie o jego styl odpowiada: "Mogę go określić jako konglomerat wielu wpływów, wielu różnych, często bardzo dziwnych i zaskakujących dźwięków, w które wsłuchiwałem się przez całe życie. Teraz z nich korzystam, układając je w kompozycje, tak jak się układa puzzle, albo ładniej - jak bukiety. Doświadczenia zmieniają ludzi, więc po kilku latach mogę już brzmieć zupełnie inaczej. I znowu mnie wtedy ktoś zapyta o mój styl.