1911-05-22     0000-00-00

Pierwsze 4 drużyny skautowe

22 maja 1911 roku we Lwowie powstały pierwsze 4 drużyny skautowe powołane m.in. przez Andrzeja Małkowskiego. Okres od września 1910 do maja 1911 uważa się za początek ruchu harcerskiego w Polsce - o charakterze społęcznym i wychowawczym, będący częścią ruchu skautowego. Oparty na służbie, samodoskonaleniu (pracy nad sobą) i braterstwie. Za symbolicznych założycieli harcerstwa uważa się Andrzeja Małkowskiego i jego żonę Olgę Drahonowską-Małkowską.

Istotę różnicy pomiędzy ówczesnym „klasycznym” skautingiem założonym przez gen. Roberta Baden-Powella a powstającym wówczas harcerstwem Andrzej Małkowski ujął w słowach: harcerstwo to skauting plus niepodległość, aby podkreślić różnicę w ówczesnych priorytetach polskiego harcerstwa i światowego skautingu.

Andrzej Małkowski tak opisywał znaczenie słowa skaut:

Wyraz angielski »scout« oznacza dosłownie harcownika, albo wywiadowcę, szpiega wojskowego. Powell rozszerza jednak tę nazwę nietylko na wszystkich wywiadowców, którzy podczas wojny wysuwają się na czoło armij i podpatrują nieprzyjaciela, ale i na pionierów cywilizacji w niezbadanych dotąd krajach, myśliwych afrykańskich, traperów, dzielnych marynarzy i żandarmów, a nawet tych wszystkich, co służąc jakiejś szlachetnej, a niepopularnej jeszcze idei, skupiają wszystkie swe siły dla osiągnięcia zbożnego celu. W odróżnieniu od scoutów wojennych, nazywa on tych ostatnich scoutami pokojowymi — i chce, aby tymi właśnie byli jego wychowankowie.

Scoutem może być tylko ten, kto się odznacza zręcznością, bystrością, odwagą; musi on dlatego, podobnie jak dawni harcownicy-rycerze, ciągle rozwijać swoje przymioty ducha i ciała, aby umieć sobie w każdym przypadku dać radę. Powell nazywa swoich scoutów spadkobiercami szczytnych idei i bohaterskich tradycji dawnych błędnych rycerzy — ale równocześnie każe naśladować ich moralne przepisy i ich dzielność. Scouta cechuje pomysłowość, karność, samozaparcie, sprawność umysłu i ciała, ufność we własne siły, rycerskość, szlachetność i miłość ojczyzny. Pozostawiony sam sobie w bezludnej okolicy będzie umiał dać sobie radę, ponieważ jest przyzwyczajony do życia w polu, zna przyrodę i jej ukryte spichlerze, umie tropić zwierzynę, piec chleb, budować szałasy i t. d.

Polskie tłumaczenie słowa »scout« nie jest łatwym. Możnaby tu znaleźć takie odpowiedniki jak harcownik, wywiadowca, zwiadowca [...]. Linde podaje także nazwę »harcerz«, »harc«, »harcerstwo«, coby mniej więcej odpowiadało słowom »scout«, »scouting«, »scoutcraft«, byleby się zgodzić, podobnie jak to zrobili Anglicy, że na harc nietylko można konno wyjeżdżać, ale i potykać się pieszo i wszelkie trudy samodzielnych żołnierzy można harcem nazwać.

Andrzej Małkowski, Skauting jako system wychowania młodzieży
na podstawie dzieła Gienerała Baden-Powella, Lwów 1911

Już w 1912 roku słowa harcerz, harce i harcerstwo autorzy pierwszego wydania podręcznika Harce młodzieży polskiej uznali za utarte jako synonimy nazw skautowych i powszechnie zrozumiałe. Zwracali też na pewne różnice znaczeniowe między słowami skaut i harcerz.

H a r c e r z, h a r c m i s t r z, h a r c e, h a r c e r s t w o, h a r c o w a ć – to wszystko (z wyjątkiem drugiego, według licznych analogij nowo utworzonego wyrazu) słowa nietylko staropolskie, ale już w obecnym ruchu harcowym naszej młodzieży utarte jako synonimy [ich odpowiedników skautowych], zrozumiałe powszechnie i popularne. Sprawia to nietylko wielka podatność tematu [rdzenia] harc, który z łatwością dał wszystkie potrzebne odpowiedniki, lecz i treść jego, w szerszem znaczeniu oznaczająca z a b a w ę r y c e r s k ą. Oddaje zatem ten wyraz znacznie lepiej całość pojęcia, stworzonego przez B a d e n - P o w e l l a, wraz z jej najpiękniejszą stroną — prawem rycerskiem, aniżeli sama nazwa oryginalna. Scout oznacza bowiem żołnierza-zwiadowcę, a tem samem obejmuje tylko drobną część programu ćwiczeń harcowych, ważną niewątpliwie, zajmującą i kształcącą, lecz niegodną tego, by ją przez tę nazwę na czele innych postawić. „Skautem” dobrym mógł być i Zagłoba; harcerzem tylko Skrzetuski, Wołodyjowski i im podobni.

Eugeniusz Piasecki, Mieczysław Schreiber, Harce młodzieży polskiej
(Przedmowa do pierwszego wydania z 1912), Lwów 1920

Obecnie organizacje harcerskie w Polsce funkcjonują obecnie na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2020 r. poz. 2261) oraz ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2023 r. poz. 571).

ZDJĘCIE: Powołanie we Lwowie pierwszych drużyn skautowych
NA PODSTAWIE: MUZEUM HISTORII POLSKI
https://muzhp.pl/uploads/thumbs/2026-02/699d97e7755dd765661951.png
ADAPTACJA CYFROWA  ©  POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA