1928-01-09    

Liga Ochrony Przyrody - od 1928 roku

Liga Ochrony Przyrody (LOP) to najstarsze ogólnopolskie stowarzyszenie, którego celem jest ochrona przyrody. Jako organizacja ogólnokrajowa, została założona w dniu 9 stycznia 1928 roku, kiedy odbył się pierwszy zjazd organizacyjny. Inicjatorem utworzenia w Polsce Ligi Ochrony Przyrody był prof. Władysław Szafer, zainspirowany działającą prężnie od 1909 r. Szwajcarską Ligą Ochrony Przyrody. Wcześniej od 1925 roku pod nazwą "Liga Ochrony Przyrody" działała na terenie Wielkopolski i Pomorza lokalna organizacja społeczna, założona przez prof. Adama Wodziczkę.

Na początku Liga Ochrony Przyrody działała jako związek towarzystw i członków indywidualnych, a niewielka, kilkudziesięciogroszowa składka, miała umożliwić zebranie funduszy na wykupywanie rezerwatów. Wojna przerwała działalność Ligi, która wznowiła działalność 17 lipca 1945 roku.

Symbol żubra

Tradycja ochrony przyrody w Polsce sięga X wieku, kiedy pojawiały się pierwsze dekrety dotyczące chronienia niektórych gatunków zwierząt i roślin, przez następne stulecia rozumienie przyrody i podejście do jej ochrony ewoluowało. Za czasów Kazimierza Wielkiego zaczęto chronić nadmiernie wyniszczane lasy, natomiast Zygmunt III stanął w obronie zagrożonych wyginięciem turów. Władysław Jagiełło wprowadził zarządzenia ograniczające polowania oraz zwrócił uwagę na ochronę starych, dorodnych dębów i cisów. Ponadto, za czasów Zygmunta Starego w niektórych siedliskach objęto ochroną sokoła i łabędzia oraz poszerzono zakres ochrony bobra.

Pomimo tych wysiłków nie udało się uratować niektórych gatunków jak tury, tarpany czy żubry. Jednak nawet w okresie rozbiorów Polski byli ludzie broniący ojczystej przyrody, jak Stanisław Staszic, który pierwszy dostrzegł konieczność ochrony Tatr. W roku 1868 we Lwowie Sejm Krajowy uchwalił ustawę „względem zakazu łapania, wytępiania i sprzedawania zwierząt alpejskich właściwych Tatrom: świstaka i dzikich kóz”. Po zakończeniu I wojny światowej, już 17 grudnia 1919 roku, w Warszawie grono przyrodników i krajoznawców wystąpiło z wnioskiem, następnie ówczesny Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Ksawery Prauss powołał Tymczasową Państwową Komisję Ochrony Przyrody – ciało doradcze Ministra. Następnie w 1920 r. powołano Państwową Radę Ochrony Przyrody, na której czele stanął wybitny polski przyrodnik, wspaniały znawca Tatr, prof. Władysław Szafer. On też w 1923 r. powziął zamiar utworzenia w Polsce Ligi Ochrony Przyrody, zainspirowany działającą prężnie od 1909 r. Szwajcarską Ligą Ochrony Przyrody.

W 1926 r. na 31 posiedzeniu PROP prof. Szafer przedstawił konkretny projekt organizacji Ligi oraz teksty odezwy i deklaracji. Liga miała być związkiem, bądź zrzeszeniem towarzystw rozsianych po całym kraju, zajmujących się ochroną przyrody lub pragnących wspierać tę akcję. Towarzystwa przystępujące do Ligi miały od każdego członka wpłacać niewielką, kilkudziesięciogroszową składkę. Jak się spodziewano, tak mały datek, ale pobierany od wielkiej ilości ludzi, miał umożliwić zebranie funduszy na wykupywanie rezerwatów. Wiadomym znakiem zapłacenia składki miał być znaczek Ligi, wklejany do legitymacji członkowskiej.

Podczas VIII zjazdu PROP, 9 stycznia 1927 r. powzięto decyzję w sprawie utworzenia Ligi i wybrano Komitet Organizacyjny, który miał dalej poprowadzić sprawę. W skład komitetu weszli: prof. dr Jan Gwalbert Pawlikowski, prof. dr Bolesław Hryniewiecki, prof. dr Mieczysław Limanowski oraz prof. dr Władysław Szafer i prof. dr Walery Goetel. Przewodniczącym komitetu został Aleksander Janowski. W listopadzie 1927 r. Janowski złożył w Komisariacie Rządu w Warszawie statut Ligi do legalizacji.

Przed pierwszym zjazdem Ligi Ochrony Przyrody, którego datę ustalono na 9 stycznia 1928 r., rozesłano zaproszenia, deklaracje i powielony statut do 146 towarzystw, komunikat o zjeździe do 360 czasopism, oraz afisze do szkół, instytucji i wszystkich członków PROP. Przygotowano też znaczki Ligi w postaci nalepek, które miały służyć do wklejania do legitymacji, jako dowód opłacenia 30 groszowej składki. Autorem znaczka był Jerzy Hryniewiecki, syn prof. Bolesława Hryniewieckiego. Przygotował on kilka projektów. Jeden z nich przedstawiał alegoryczną postać chroniącą obuwika, drugi – jesiotra, trzeci – wyskakującego z wody łososia, czwarty – żubra. Wybrano ostatni rysunek i małe znaczki „z żubrem” służyły potem Lidze przez szereg lat.

Na I zjeździe 9 stycznia 1928 r. wybrano zarząd Ligi, w jego skład weszli: prof. dr Józef Morozewicz – jako przewodniczący, prof. dr Bolesław Hryniewiecki – jako zastępca przewodniczącego, Stanisław Małkowski – jako sekretarz i Aleksander Janikowski – jako skarbnik. W marcu 1928 r. zatwierdzono statut Ligi co dało prawną podstawę do rozpoczęcia działalności. W 1929 r. wybrano nowe władze Zarządu Głównego Ligi Ochrony Przyrody, funkcję prezesa powierzono prof. dr Bolesławowi Hryniewieckiemu. Powstały również dwa oddziały: w Warszawie oraz Poznaniu, oraz cztery koła: w Częstochowie, w Opaleniu, w Warszawie i w Krzemieńcu. Od samego początku swego istnienia Liga Ochrony Przyrody włączyła się czynnie do prowadzonej, szczególnie przez Państwową Radę Ochrony Przyrody, kampanię o ochronie przyrody tatrzańskiej i powołania na tym obszarze parku narodowego.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej działalność Ligi została brutalnie przerwana. Jej czołowi działacze zostali rozrzuceni po całym świecie, a wielu z nich zginęło na polach walki, w obozach, w więzieniach, lub też na skutek działań wojennych. Władze okupacyjne zdawały sobie sprawę, że krzewienie idei ochrony przyrody jest silnie powiązane z kultywowaniem polskości i dlatego uniemożliwiły działalność w tym okresie.