0000-00-00     0000-00-00

Zmartwychwstanie

Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa jest najważniejszym dogmatem wiary chrześcijańskiej. Potwierdzeniem tego wszystkiego, czego nauczał Chrystus, a przede wszystkim Jego boskości. Pierwszy Kościół dyskutował nad wieloma kwestiami związanymi z nauką Pana Jezusa, nigdy jednak nie kwestionował samego faktu Zmartwychwstania, który był zawsze oczywisty i niepodważalny.

Nikt nie widział cudu zmartwychwstania i nie był jego świadkiem. Gdy czyta się ewangeliczne opisy wydarzeń wielkanocnych, uderza konkretny zapis faktów, brak objaśnień, komentarzy, czy głębszych analiz. Żaden z 4 Ewangelistów nie podaje opisu momentu samego zmartwychwstania. Relacje dotyczą odkrycia pustego grobu. Natomiast, co należy podkreślić wszystkie 4 Ewangelie są zgodne, że pierwszymi świadkami pustego grobu, były kobiety, uczennice Pana Jezusa. Wszystkie, cztery - wymieniają Marię Magdalenę, która gdy wczesnym rankiem przychodzi do grobowca, zastaje otwarty grób.

Natychmiast biegnie do Piotra i Jana i dzieli się z nimi swoimi przypuszczeniami, że ktoś wykradł ciało Pana Jezusa. Widok otwartego grobu nie wzbudza w niej iskierki nadziei. Jest przerażona, bo sądzi, że doszło do jakiejś kolejnej wielkiej niegodziwości. Zaalarmowani przez nią uczniowie szybko biegną do grobu. Choć Jan przybywa pierwszy, czeka na Piotra, z racji jego pierwszeństwa wśród apostołów. Piotr wchodzi do grobowca i znajduje oczywiste dowody na zmartwychwstanie Jezusa. Jan również nie ma żadnych wątpliwości. Gdyby zwłoki wykradziono, zabrano by je razem z płótnami. A gdyby nawet ktoś zadał sobie trud ich rozwinięcia to kilkumetrowe prześcieradła leżałyby w nieładzie. Tymczasem były one ciasno zwinięte w kokon, jakby Ciało Pana Jezusa z nich wyparowało.

Gdy Jan Ewangelista opisywał wskrzeszonego Łazarza wychodzącego z grobu mającego nogi i ręce przewiązane opaskami oraz twarz owiniętą chustą, potrzebna była pomoc innych, aby mógł się z nich wyplątać i samodzielnie chodzić! Jezus jakby reanimował Łazarza. A w poranek wielkanocny sytuacja była zupełnie inna. Zwinięte płótna pozostają nietknięte. Nikodem – nawrócony faryzeusz, człowiek zamożny, nie pożałował przecież wonności i ziół, gdy zabezpieczał ciało Jezusa. Gdyby materiał się rozwinął, wszystkie te zioła byłyby wokół porozsypywane.

A może Chrystus nie umarł na krzyżu tylko zemdlał i pochowano Go żywcem? A potem obudził się, wyszedł z grobu i ukazał się uczniom, którzy w szoku uznali Go za zmartwychwstałego? Ale to przecież niemożliwe, żeby w stanie skrajnego wyczerpania przeżył w wilgotnym grobie bez wody i jedzenia i żadnej pomocy? No i czy miałby siłę zerwać z siebie owijające Go ciasno płótna, odepchnąć ciężki kamień zamykający grób, pokonać rzymskie straże i iść na przebitych gwoździami - nogach kilka kilometrów? Nie. To niemożliwe. No, ale gdyby nawet ocknął się i jakimś sposobem wydostał z płócien, porozwijałby je, to one leżałyby w nieładzie gdzieś obok.

To właśnie przekonało pierwszych świadków, którzy weszli do pustego grobu! Nie tylko pusty grób, ale płótna, które nie były porozrzucane, a mocno zwinięte, tak jakby ciało z nich po prostu się ulotniło, a prześcieradła pozostały zwinięte jakby w sztywny kokon!

Papież Benedykt XVI w swojej książce „Jezus z Nazaretu” napisał:

„Co się tam wydarzyło? Widać wyraźnie, że świadkom, którzy spotkali się ze Zmartwychwstałym, nie było łatwo o tym mówić. Stali wobec – rzeczywistości dla nich samych zupełnie nowej, wykraczającej poza horyzont ich doświadczeń”.

Kobiety pierwszymi świadkami

W świecie starożytnym – zarówno żydowskim, jak i pogańskim – kobiet nie uważano za wiarygodnych świadków w sądzie. Znany historyk żydowski, żyjący tuż po Jezusie - Józef Flawiusz pisał w „Dawnych dziejach Izraela”: „Od kobiet nie wolno przyjmować żadnych zeznań, ze względu na lekkomyślność ich płci”. Judaizm to religia mężczyzn. Rabbi Juda, żyjący w czasach Pana Jezusa nauczał: „Codziennie należy odmawiać trzy błogosławieństwa: Niech będzie błogosławiony ten, który nie uczynił mnie gojem, kobietą i głupcem”. Mężczyźnie nie wolno było zbyt długo rozmawiać z kobietą, a także nawiązywać kontaktu z kobietą, której nie zna. A synów nie należy przyuczać do takich zawodów, które w przyszłości pozwalałyby na większą styczność z kobietami.

W prawie żydowskim kobieta nie mogła występować w roli świadka w żadnym procesie. Chrześcijanom zarzucano opieranie się na relacjach kobiet. Dlatego jedenastu Apostołów przesiąkniętych żydowską obyczajowością początkowo nie uwierzyło kobietom. Kobiety były w starożytnym Izraelu gorszym gatunkiem ludzi.

Spory kłopot z rolą kobiet miał także św. Paweł. Gdy powołuje się w I Liście do Koryntian (rozdział 15) na ludową tradycję dotyczącą Jezusa, pisze:

Przekazałem wam na początku to, co przejąłem: że Chrystus umarł – zgodnie z Pismem – za nasze grzechy, że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem; i że ukazał się…” – tu wymienia mężczyzn – „…Kefasowi, a potem Dwunastu, później zjawił się więcej niż pięciuset braciom równocześnie; większość z nich żyje dotąd, niektórzy zaś pomarli. Potem ukazał się Jakubowi, później wszystkim apostołom. W końcu, już po wszystkich, ukazał się także i mnie…

A gdzie są kobiety? Już na początku lat pięćdziesiątych I wieku tradycja ludowa usunęła kobiety z tych relacji, ponieważ zdawano sobie sprawę, że zmartwychwstanie zostanie wyśmiane przez krytyków głoszących, że wiara chrześcijan opiera się na świadectwie kilku niewiast.

Wzmianki o spotkaniu kobiet ze Zmartwychwstałym Jezusem musiały być kłopotliwe dla apostołów. Mimo to, według ewangelicznych opisów zmartwychwstania - Chrystus ukazał się najpierw - nie swoim uczniom, lecz kobietom. U Mateusza, Marka, Łukasza i Jana mamy Marię Magdalenę, inne Marie i inne kobiety. Badacze Pisma św. podkreślają, że od strony historycznej jest pewne, że pusty grób rzeczywiście odkryły kobiety. Gdyby narracja ewangeliczna była fikcyjna, tak doniosłej roli świadków tego najważniejszego wydarzenia - nie przyznano by kobietom, bo ich świadectwo w tamtych czasach nie miało żadnego znaczenia. Świadczy to o wiarygodności Ewangelistów, którzy gdyby tworzyli zmyśloną historię to na pewno na świadków tych wydarzeń powołali by mężczyzn.

Inni świadkowie

Po z martwych powstaniu Pan Jezus przez 40 dni ukazywał się wielu uczniom. Co ciekawe nie pokazał się tym, którzy go zwalczali i skazali na śmierć. Ukazywał się tym, którzy już wierzyli, choć może niedowierzali jeszcze w to co się wydarzyło. Większość osób, które były blisko związane z Panem Jezusem za życia, widziało Go po śmierci. Św. Piotr nazywa tych ludzi „wybranymi świadkami”.

Pan Jezus po swoim zmartwychwstaniu ukazał się: Marii Magdalenie, kobietom wracającym od grobu, Piotrowi, dwóm uczniom idącym do Emaus, dziesięciu zebranym w górnej izbie czyli w Wieczerniku, jedenastu łącznie z Tomaszem, „więcej niż pięciuset braciom naraz”, Jakubowi, grupie uczniów, łącznie z Piotrem, Tomaszem, Natanaelem, Jakubem i Janem nad Jeziorem Galilejskim, wielu innym na Górze Oliwnej niedaleko Betanii w czasie Wniebowstąpienia.

Łukasz Ewangelista napisał, że Jezus „po swojej męce objawił się jako żyjący i dał liczne dowody, ukazując się przez czterdzieści dni”. Mogły więc być jeszcze inne ukazania się Pana, o których nie zachowały się zapisane relacje.

Tradycja żydowska

Czy myśl o Mesjaszu, który miał powstać z martwych po trzech dniach, była wcześniej obecna w tradycji żydowskiej?.

Z pewnych źródeł rabinicznych z VIII wieku wiemy, iż rzeczywiście jest tam mowa o zwyczaju sprawdzania zgonu zmarłych poprzez kontrolę w grobie właśnie trzy dni po ich śmierci. Wspomina się bowiem o przypadku dwóch osób, które później ożyły, wracając do normalnego życia (por. traktat Semahot 8,1). Ale jak już wspomnieliśmy, zmartwychwstanie Jezusa wydaje się nie mieć nic wspólnego z wybudzeniem z letargu. O wiele ciekawsze porównanie z Ewangeliami pochodzi natomiast z odnalezionej w Syrii w roku 2007 steli, datowanej na I wiek przed Chrystusem. Na owej płycie wyrytych jest 87 linijek pisma hebrajskiego, którego tekst specjaliści nazwali „objawieniem Gabriela”. Inskrypcja mówi o anonimowym przywódcy, który może wyzwolić naród żydowski, oraz o proroctwie skierowanym przez tegoż archanioła do tej tajemniczej osoby: „po trzech dniach będziesz żył!”. Zdaniem profesora Israela Knohla z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, adresatem tego przekazu mógł być niejaki Szymon, przywódca niepodległościowy, który miał wielu zwolenników (mówi o nim również Józef Flawiusz) i który zginął z rąk Rzymian w roku 4 przed Chrystusem.

„Objawienie Gabriela” jest ważną poszlaką, naprowadzającą na wniosek, że w środowisku żydowskim współczesnym Jezusowi mogło istnieć przekonanie o przywódcy mesjańskim, który ma zmartwychwstać po trzech dniach od śmierci. Dlatego proroctwa Jezusa zapowiadające Jego śmierć, a po niej powstanie z martwych niekoniecznie byłyby wymysłem pierwszych chrześcijan, ale mogły być naprawdę przez Niego sformułowane w oparciu o wierzenia tamtych czasów.

Mimo to sposób, w jaki pierwsi wyznawcy chrześcijaństwa rozumieli, co to znaczy zmartwychwstać, jest najzupełniej oryginalne w stosunku do innych nurtów judaizmu. Wszystkie religijne grupy żydowskie – wyjąwszy saduceuszów – wierzyły w zmartwychwstanie ciał, ale w perspektywie apokaliptycznej, związanej z sądem ostatecznym. Natomiast uczniowie Jezusa twierdzili, że On żyje i jest obecny pośród nich, że zmartwychwstanie jest rzeczywistością konkretną, nie zaś zwyczajnym oczekiwaniem na nieokreślone jutro.

Na dodatek zmartwychwstanie Pana nie było głoszone jako odwet wobec Jego przeciwników, bo w innym przypadku Ewangelie opowiadałyby o Jego objawianiu się arcykapłanom i rzymskim żołnierzom (co rzeczywiście czynią niektóre z apokryfów). Jezus natomiast wolał ukazywać się tylko tym, którzy Mu zawsze towarzyszyli. Fenomen zmartwychwstania po raz pierwszy zostaje objawiony kobietom, a to jest co najmniej kłopotliwym wyborem narracyjnym ewangelistów. W owych czasach kobiety były wszak wykluczone z życia publicznego i nawet nie miały prawa stawać w sądach. Krótko mówiąc, ich świadectwo nie byłoby miarodajne. Pierwszą z grupy kobiet, która mogła ujrzeć Zmartwychwstałego, jest Maria Magdalena, ewangeliczna jawnogrzesznica, z której zostało wyrzuconych siedem złych duchów, praktycznie ktoś opętany. Dlaczego więc właśnie ona? Gdyby ewangeliści chcieli wymyślić od początku całe to zdarzenie, czemuż właśnie kobietom mieliby powierzać pierwsze wieści o zmartwychwstaniu? Nieprzypadkowo Celsus w swojej napaści na chrześcijan określa ich grupą „Galilejczyków, którzy wierzą w zmartwychwstanie poświadczone tylko przez kilka histerycznych niewiast”.

Kościół

Apostołowie po ukrzyżowaniu ze strachu przed represjami rozproszyli się, i ukryli. A jednak z tej grupki zatrwożonych, przestraszonych ludzi wyrósł Kościół. Wszyscy z wyjątkiem Jana Apostoła zginęli śmiercią męczeńską. Taką siłę dał im Jezus, który przychodził do nich po swoim zmartwychwstaniu, którego widzieli i z którym rozmawiali.

Żaden z uczniów nie zdobył na głoszeniu nauki Jezusa Chrystusa majątku, ani nie dostąpił godności urzędów. Wręcz przeciwnie ich życie było pełne wyrzeczeń, najczęściej zakończone śmiercią w torturach.

Czy zwykła legenda o Chrystusie wywarłaby tak duży wpływ na ludzi, jeśli nie opierałaby się na faktach? Czy za legendę pierwsi męczennicy oddawaliby życie?

Teorie negujące zmartwychwstanie

Powielanie starych mitów

Jedno z tradycyjnych tłumaczeń chrześcijańskiej wiary w Zmartwychwstałego polega na odwoływaniu się do starożytnych mitów o boskich istotach, które umarły, ale powróciły do życia. Ewangeliczne świadectwa o Jezusie zmartwychwstałym byłyby jedynie nową wersją starych opowieści o losach bogów i półbogów. Niewątpliwe zasługi ma na tym polu J.G. Frazer, autor słynnej „Złotej gałęzi”.

Jednym z mitów poddających w wątpliwość oryginalność relacji ewangelistów o Chrystusie miałby być mit o Adonisie. Był to piękny młodzieniec, ukochany przez Afrodytę. Adonis często wybierał się na polowanie. Niestety, pewnego dnia zginął poszarpany przez dzika. Zrozpaczona bogini poprosiła Zeusa, aby dusza jej kochanka, przyobleczona w ciało, powracała na ziemię. I tak Adonis pół roku spędzał z Afrodytą, a na kolejne sześć miesięcy wracał do Hadesu. Adonisowi oddawano część boską. Ośmiodniowe święto Adonitów było zarazem smutne i wesołe. Przez pierwsze cztery dni opłakiwano jego śmierć nad sztucznym grobem, w którym leżała drewniana figura, a przez następne cztery obnoszono jego posągi głosząc zmartwychwstanie młodzieńca. Po domach ustawiano „ogródki Adonisa”, wazoniki z roślinami, które, jak rzeżucha, szybko wschodzą i prędko więdną — symbol przemijającej młodości.... Czy podobieństwa pomiędzy powyższą legendą a historią Jezusa są rzeczywiście tak uderzające, że pozwalają na odpowiedzialne utrzymywanie tezy, iż autorzy Nowego Testamentu byli m.in. zainspirowani mityczną postacią Adonisa?

Należy zauważyć, że w przypadku Adonisa nie ma żadnych -w przeciwieństwie do Jezusa z Nazaretu - przesłanek pozwalających przypuszczać, że kiedykolwiek istniał. Czciciele Adonisa nigdy nie widzieli w nim swego Zbawiciela, dzięki któremu mieliby nadzieję na życie wieczne. Ponadto nie ma żadnych śladów, które wskazywałyby, że w I wieku w Palestynie znane były mity o zmartwychwstałych bóstwach.

A może zwłoki Jezusa wykradziono?

Niektórzy twierdzą też, że to nawet sami uczniowie zabrali ciało Jezusa z grobu. Mateusz w Ewangelii pisze, że plotka ta od samego początku była rozpowszechniana przez Żydów. Arcykapłani przekupili żołnierzy:

„Powiedzcie, że uczniowie jego w nocy przyszli i ukradli go, gdy spaliśmy. A jeśliby o tym usłyszał namiestnik, my go przekonamy i wam bezpieczeństwo zapewnimy. Wzięli więc pieniądze i postąpili tak, jak ich pouczono. I rozniosła się ta wieść wśród Żydów aż po dzień dzisiejszy”.

Ale jak ktoś mógł wykraść zwłoki, jak tego mógł dokonać? Skoro oddział straży rzymskiej nie składał się 2 ludzi w krótkich spódniczkach stojących z drewnianymi włóczniami, jak to jest pokazywane na różnych „świętych obrazkach”. Taki oddział mógł się składać nawet z 16 żołnierzy. Prawdopodobnie 4 ludzi stało przed grobem. Pozostałych 12 ułożyło się do snu w półkolu przed nimi - głowami do środka.

Aby wejść do grobu, złodzieje musieliby wpierw przejść po tych, którzy spali. Co 4 godziny budzono następną czwórkę. Przed postawieniem straży miejsce pochówku zostało oficjalnie zapieczętowane. Dodatkowo po zasunięciu przy pomocy dźwigni olbrzymiego kamienia, rozciągnięto przed nim sznur, którego oba końce przymocowano do skały gliną do pieczętowania. Na glinie odciśnięto znak - sygnetem rzymskiego namiestnika. Ponieważ była to pieczęć rzymska, stwierdzała fakt, że ciało Chrystusa jest chronione mocą i autorytetem samego Imperium Rzymskiego. Każdy próbujący poruszyć kamień zamykający wejście do grobu musiałby naruszyć pieczęć i w ten sposób narazić się na gniew Rzymu.

Pomimo wszystkich tych przeszkód zwłoki zniknęły. Pozostały tylko nierozwinięte, zapadnięte do wewnątrz płótna w kształcie ciała. A głaz, zastawiający wejście do grobu odnaleziono nieopodal na wzniesieniu

Zniknięcie zwłok

Istotnym elementem ewangelicznych opowieści o zmartwychwstaniu Jezusa jest pusty grób. Ciekawe, że nigdy nie negowano tego faktu. Nowy Testament świadczy zgodnie, że ciało ukrzyżowanego Jezusa znikło z grobu, w którym je złożono. Ten fakt nie jest jednak opisywany jako wystarczający sam w sobie dowód zmartwychwstania. Maria Magdalena mówi do Piotra i Jana: Zabrano Pana z grobu i nie wiemy, gdzie Go położono (J 20,2). Z drugiej strony, gdyby ciało Jezusa leżało w grobie, uczniowie nie uwierzyliby w Jego zmartwychwstanie.

dogmatycznego punktu widzenia zniknięcie ciała z grobu nie jest warunkiem sine qua non wiary w zmartwychwstanie. Chrześcijańska koncepcja zmartwychwstania wcale nie każe — jak np. w II w. myśleli Ireneusz, Tacjan, czy Justyn — wierzyć w swego rodzaju reanimację doczesnych szczątków, która nastąpi na końcu czasów. Wymienieni pisarze podejmowali obszerne analizy, mające na celu wykazanie, że możliwe jest, aby człowiek po zmartwychwstaniu miał ciało zbudowane z tych samych elementów (cząstek), co za życia ziemskiego. Justyn pisał m.in.: Wierzymy i spodziewamy się, że umarłe i w ziemi pochowane ciała nasze z powrotem otrzymamy, bo twierdzimy, iż dla Boga nie ma nic niemożliwego.

Jednak słynny pawłowy tekst o ciałach po zmartwychwstaniu wskazuje na nowe, duchowe, w przeciwieństwie do zmysłowego, ciało, a zatem na rzeczywistość przekraczającą ziemskie rozumienie materii: zapewniam was, bracia, że ciało i krew nie mogą posiąść królestwa Bożego, i że to, co zniszczalne, nie może mieć dziedzictwa w tym, co niezniszczalne (1 Kor 15,50). Z tego wynika, że choć zmartwychwstałe ciało będzie naszym ciałem, to nie musi ono mieć materialnego związku z naszymi zwłokami. W tej perspektywie ma sens stwierdzenie, że Jezus mógł zmartwychwstać, nawet gdyby Jego umęczone ciało wciąż znajdowało się w grobie. Tak jednak się nie stało. Grób był pusty.

Zbiorowa halucynacja

Już Celsus w II wieku uważał, iż rzekomi świadkowie Zmartwychwstałego mieli po prostu halucynacje. Te samą tezę podtrzymywał w XIX wieku D.F. Strauss. Według niego uczniowie Jezusa nie chcieli pogodzić się z przegraną ich Mistrza. Nie przyjęli do wiadomości śmierci Jezusa. Za wszelką cenę starali się wierzyć, że nie wszystko skończone. Z tej niezgody na rzeczywistość oraz nadziei wbrew faktom zrodziły się halucynacje. Apostołowie po prostu widzieli to, co chcieli zobaczyć, to znaczy Zmartwychwstałego. W tej perspektywie pojawiła się nawet koncepcja tzw. sugestii post–hipnotycznej. Sam Jezus miałby przygotować swoich zwolenników na przeżycie halucynacji. Np. podczas Ostatniej Wieczerzy tak zasugerował uczniów, że po Jego śmierci znak łamania chleba wywoływał w nich wizje zmartwychwstałego Pana.

Jednak opisy pierwszych pojawień się Jezusa zmartwychwstałego wcale nie wskazują na to, że Apostołowie chcieli zobaczyć Zmartwychwstałego. Ewangelie mówią o zwątpieniu, lękach i niedowierzaniu uczniów nawet wtedy, kiedy widzieli Chrystusa. Jezus musiał ich przekonywać, że to właśnie On: Czemu jesteście zmieszani i dlaczego wątpliwości budzą się w waszych sercach? Popatrzcie na moje ręce i nogi: To Ja jestem (Łk 24,38).

Badania nad fenomenem halucynacji dowiodły, że jest to zjawisko indywidualne. Halucynacje zbiorowe zdarzają się niezwykle rzadko. Paweł pisał, że Jezus pojawiał się wiele razy w rozmaitych miejscach. W pewnym momencie widziało go nawet 500 osób. Żydzi tamtych czasów nie znali pojęcia zmartwychwstania jednego człowieka. Spodziewali się, że wszyscy ludzie wstaną z grobów naraz, gdy nastąpi koniec świata i zostaną poddani boskiemu osądowi. Zmartwychwstanie Jezusa było dla nich czymś całkowicie nowym, nieoczekiwanym i zaskakującym. Tomasz nie uwierzył dopóty, dopóki nie dotknął ran swojego mistrza. Ci ludzie nie byli sobie w stanie wyobrazić czegoś takiego jak zmartwychwstanie.

A może to nie uczniowie, a Żydzi lub Rzymianie - usunęli ciało!

Ale dlaczego mieliby to zrobić, skoro przy grobie postawili straże? Potem władze rzymskie milczały, gdy apostołowie nauczali o zmartwychwstaniu Jezusa w Jerozolimie, Choć kapłani żydowscy robili wszystko, by nie dopuścić do rozprzestrzeniania się informacji o zmartwychwstaniu. Aresztowali Piotra i Jana, bili ich i zastraszali, próbując zamknąć im usta. Przecież, gdyby byli w posiadaniu ciała Chrystusa, mogliby pokazywać je na ulicach Jerozolimy. Bardzo łatwo zdusiliby chrześcijaństwo w zarodku. Nie zrobili tego, bo nie posiadali ciała.

Śmierć kliniczna

Inna teoria negująca zmartwychwstanie mówi – Jezus nie umarł a zemdlał, popadł w śmierć kliniczną.

W grobie, odzyskał przytomność, wyszedł z grobu i ukazał się swoim uczniom. Znowu odwołajmy się do zapisków w Ewangeliach. Piłat zdziwił się, że Jezus tak szybko skonał. Gdy upewnił go w tym Setnika, który widział na własne oczy, jak „jeden z żołnierzy włócznią przebił bok Jezusa i zaraz wyszła krew i woda. Dlatego Józef i Nikodem zdjęli ciało, zawinęli je w prześcieradła i złożyli w nowym grobie będącym własnością Józefa. Czyż byłoby możliwe, by po biczowaniu, nałożeniu korony cierniowej i ukrzyżowaniu – przybiciem gwoźdźmi, przebiciem serca włócznią Jezus przeżył i ocknął się w grobowcu? A następnie sam przesunął kamień i nie zauważyli tego strażnicy?

Rzymski historyk z I w. Józef Flawiusz opisywał, jak raz udało mu się uzyskać zgodę na zdjęcie z krzyży trzech swoich skazanych przyjaciół. Pomimo jego interwencji i próby ratunku tych ludzi dwóch z nich i tak zmarło. Jezusa nie ściągnięto bowiem z krzyża, gdy żył, ale gdy już upewniono się, że skonał.

Ludzka pomyłka

Jeszcze inną próba wytłumaczenia cudu jest pomylenie grobów. Kobiety, pogrążone w rozpaczy nie myślały logicznie i pomyliły drogę. Tym bardziej, że był świt i widoczność była ograniczona. Przyjmijmy, że kobiety rzeczywiście pomyliły grób, to dlaczego kapłani żydowscy, żołnierze rzymscy nie wskazali właściwego grobu i nie udowodnili, że ciało tam jest, że nie są nieudacznikami, nie umiejącymi upilnować nawet zmarłego? A w następnej kolejności apostołowie Piotr i Jan również pomylili drogę? A Józef z Arymatei, który był przecież właścicielem grobowca nie wiedział, gdzie znajduje się jego własność. Dodać należy, że przecież nie był to cmentarz, tylko prywatny teren, właściwie ogród. Nie było tam innych grobów, które można by byłoby wziąć za miejsce pochówku Jezusa.

Metamorfoza uczniów

Kolejna nieortodoksyjna próba wytłumaczenia zmartwychwstania Jezusa to teoria zmiany w uczniach. To, co się kryje pod pojęciem zmartwychwstania, dotyczyłoby w gruncie rzeczy Apostołów, a nie samego Chrystusa. Ukrzyżowany zmartwychwstał w sercach uczniów, którzy Go kochali. W historii Jezusa rozpoznali oni zaproszenie Boga do nowego, pełniejszego życia. Kiedy Apostołowie ochłonęli po szoku spowodowanym śmiercią ich Mistrza, zebrali się na nowo i w tym, co wydawało się całkowitą katastrofą, dostrzegli znak nadziei. Tę swoją nową świadomość, wewnętrzną przemianę, wyrazili w sposób symboliczny w opowiadaniach o Zmartwychwstałym.

Źródła niechrześcijańskie

Odkrycia archeologiczne potwierdzają, że Ewangelie nie mylą się, pisząc o osobach i miejscach związanych z męką i śmiercią Jezusa. Wiemy, gdzie był Ogród Getsemani. Znamy wzgórze Golgota: niewielki, 11-metrowy pagórek, w czasach Jezusa będący kamieniołomem, w którego skałach drążono grobowce. Archeolodzy odnaleźli pusty grobowiec, który uczniowie Jezusa otaczali zapewne szczególną opieką. Tu aż do 66 r. spotykali się na spotkaniach liturgicznych. W II w. cesarz Hadrian wybudował w tym miejscu świątynie pogańskie, zburzone dwa wieki później przez cesarza Konstantyna, który postawił nad grobem Chrystusa bazylikę. To właśnie podczas tamtych prac Euzebiusz z Cezarei pisał: „Dokopaliśmy się do grobu zmartwychwstania Jezusa”.

Potwierdzają również istnienie postaci znanych z kart Ewangelii. Znaleziono groby Kajfasza oraz Aleksandra, syna Szymona, Cyrenejczyka, monety, które kazał wybijać Piłat. Informacje o rzymskim sposobie krzyżowania potwierdzają znalezione szczątki młodego mężczyzny, który, podobnie jak Jezus, zginął na krzyżu.

Bezspornym jest również, że chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się w błyskawicznym tempie: Rzym, Syria, Mezopotamia. Z setek wiernych szybko zrobiły się tysiące i dziesiątki tysięcy. Wiara w zmartwychwstanie i jego konsekwencje dla wszystkich całkowicie odmieniło bieg historii. Opróćz skutków duchowych czy metafizycznych miało też czysto materialne i polityczne. Takie procesy społeczne muszą mieć mocne podstawy.

Ateiści przekonują, że zmartwychwstanie – podobnie jak inne wydarzenia nadprzyrodzone – z logicznego punktu widzenia po prostu nie mogło mieć miejsca. A jednak nie tylko chrześcijanie poruszali temat zmartwychwstania. O tych wydarzeniach pisał Flawiusz i Pliniusz Mniejszy. Obaj nie byli zwolennikami nowego ruchu religijnego, jakim w tych czasach było chrześcijaństwo, dlatego ich wypowiedzi w szczególny sposób potwierdzają ewangeliczne doniesienia.

Czy Jezus Chrystus naprawdę istniał?

Podstawową kwestią jest fakt istnienia historycznej postaci Jezusa. Źródła piśmienne dowodzące istnienia Jezusa to m.in. teksty historyków rzymskich i żydowskich, literatura rabiniczna oraz przekazy antychrześcijańskich komentatorów z początków nowej religii.

Żydowski historyk Józef Flawiusz (37-100)

Pierwszym niechrześcijańskim autorem piszącym o Jezusie jest żydowski historyk Józef Flawiusz (Josef ben Matityahu), twórca napisanych ok. 93 roku naszej ery historii judaizmu, słynnych Dawnych dziejów Izraela (Starożytności żydowskich). W tekście traktatu pojawia się wiele postaci z Nowego Testamentu, w tym Jezus, Jan Chrzciciel oraz „brat” Jezusa Jakub.

Oto fragment historii Flawiusza:

W tym czasie żył Jezus, człowiek mądry, jeżeli w ogóle można go nazwać człowiekiem. Czynił bowiem rzeczy niezwykłe i był nauczycielem ludzi, którzy z radością przyjmowali prawdę. Poszło za nim wielu Żydów, jako też pogan. On to był Chrystusem. A gdy wskutek doniesienia najznakomitszych u nas mężów, Piłat zasądził go na śmierć krzyżową, jego dawni wyznawcy nie przestali go miłować. Albowiem trzeciego dnia ukazał im się znów jako żywy, jak to o nim oraz wiele innych zdumiewających rzeczy przepowiadali boscy prorocy. I odtąd, aż po dzień dzisiejszy, istnieje społeczność chrześcijan, którzy od niego otrzymali tę nazwę (Księga osiemnasta, III, 3).

Powyższy akapit wzbudza jednak kontrowersje – uczeni przyznają, że autor czyni wzmiankę o Jezusie, jednak podejrzewają, że przepisujący tekst pisarz-chrześcijanin zmienił nieco jego treść, tak aby ukazać postać Jezusa w pozytywnym świetle.

Kolejny akapit, w którym Józef wspomina Jezusa i Jego „brata” Jakuba, stanowi mocny dowód życia Jezusa:

Festus już nie żył, a Albinus wyjechał; więc [Ananiasz] zwołał Sanhedryn i stawił przed sądem Jakuba, brata Jezusa zwanego Chrystusem, oraz kilku innych. Oskarżył ich onaruszenie prawa i skazał na ukamienowanie (Księga dwudziesta, IX, 1).

Tacyt (56-120)

Dodowów na ukrzyżowanie Jezusa uczeni upatrują z kolei w tekście rzymskiego historyka Tacyta. W swoich Rocznikach tak opisuje on śmierć Jezusa z rozkazu Poncjusza Piłata:

Aby zniweczyć hałaśliwe wieści, Neron podsunął winnych i na najbardziej wyszukane kary oddał tych, których ludność jako znienawidzonych z powodu ich zbrodni nazywa chrześcijanami. Twórca tej nazwy Chrystus za rządów Tyberiusza został przez prokuratora Poncjusza Piłata skazany [na śmierć]. Stłumiony wówczas zgubny zabobon znowu wybuchał i to nie tylko w Judei, źródle owego zła, lecz także w Mieście [Rzymie], dokąd wszystko, co wstrętne i hańbiące przybywa i praktykuje się. I tak aresztowano najpierw wszystkich, którzy przyznali się do winy, później zaś tych, o których oni powiedzieli, i tak oskarżono całe rzesze – nie tyle o przestępstwo podpalenia Miasta, a o nienawiść do ludzkości.

Pliniusz Młodszy (62-11)

Teksty rzymskiego namiestnika w Azji Mniejszej, Pliniusza Młodszego, pokazują, że pierwsi chrześcijanie czcili Jezusa jak Boga. Oto co autor zawarł w swoim tekście po przesłuchaniach chrześcijan:

Chrześcijanie mieli zwyczaj zbierać się w oznaczonym dniu przed świtaniem i wygłaszać hymn Chrystusowi jakoby Bogu, że następnie wzajemnie się przysięgą zobowiązywali nie tyle, by knuć jakąś zbrodnię, lecz by nie popełniać kradzieży, rozboju, cudzołóstw, by dotrzymywać słowa i zwracać depozyty na żądanie (Listy 10, 96).

Satyryk Lukian (ok. 125 – 180)

Pogański autor Lukian z Samosaty, choć szydził z chrześcijan, uznawał sam fakt istnienia Jezusa:

Do dziś czczą jak wiadomo tamtego wielkiego Człowieka, ukrzyżowanego w Palestynie za to, że wprowadził między ludzi te nowe obrzędy. […] Żywią bowiem ci nieszczęśliwi przekonanie, że po wsze czasy będą nieśmiertelni i że ich życie trwać będzie na wieki. Dlatego też lekceważą śmierć i wielu z nich dobrowolnie się na nią wydaje. Nadto pierwszy prawodawca wzbudził w nich przekonanie, że wszyscy nawzajem są braćmi, z chwilą, gdy się nawrócą, wyprą bogów helleńskich, uczczą tego ukrzyżowanego mędrca i będą pędzić życiewedle jegopraw. Do wszystkiego więc odnoszą się z równym lekceważeniem i wszystko uważają za wspólne dobro (Lukian, Śmierć Peregrinosa).

Filozof Celsus (II w.)

Żyjący w II w. grecki filozof Celsus, choć wypowiadał się krytycznie o chrześcijaństwie, także uznawał Jezusa za postać historyczną. Twierdził jednak, że wszelkie cuda Chrystusa były niczym innym, jak tylko czarami:

O światło i prawdo! Oto otwarcie mówi o tym, własnym głosem, jak sami byliście tego świadkami, że staną pośród was inni, czyniący podobne cuda, a którzy są ludźmi wszetecznymi i uprawiają czary; cuda takie czyni także szatan. Tak oto sam Jezus nie zaprzecza, że dzieła te nie wszystkie od Boga pochodzą, lecz że są dziełami ludzi nieprawych, a będąc przynaglany siłą prawdy, nie tylko obnażył niecne knowania innych, ale sam siebie oskarżył o ich stosowanie. Czyż nie jest więc żałosnym rozumowanie, że jedne z tych dzieł pochodzą od Boga, a inne rezultatem czarów? Dlaczegoż to inni, a nie on sam, mają być z przyczyny tych dzieł uważani za nieprawych – wszak on sam świadczy przeciw samemu sobie! Sam przecież przyznał, że nie są to dzieła boskie, a oszustwa jedynie, przez nikczemnych ludzi uczynione.

Żydowska literatura rabiniczna

Wiele tekstów klasycznego piśmiennictwa rabinicznego (w szczególności Talmud babiloński) wzmiankuje postać Jezusa. Podsumowując te odniesienia w literaturze żydowskiej, historyk Joseph Klausner, autor książki Jesus of Nazareth, pisze:

Istnieją wiarygodne teorie odnośnie tego, że nazywał się Jeszua (Jezus) z Nazaretu; że uprawiał czary (to jest czynił cuda, co było w owych czasach na porządku dziennym) i zwodził, i odciągał Izrael od Boga; szydził ze słów mędrców i wyjaśniał Pisma w ten sam sposób, co faryzeusze; miał pięciu uczniów; mówił, że nie przyszedł zmienić Prawa czy uzupełnić je; został powieszony na belce drewnianej (ukrzyżowany) jako fałszywy autorytet i wichrzyciel w wigilię Paschy (która przypadała w sobotę); jego zaś uczniowie uzdrawiali z chorób w jego imię (Joseph Klausner, Jesus of Nazareth, s. 44)

Dowody materialne - czy autentyczne?

Do dzisiaj przetrwały dowody materialne łączone ze śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa Chrystusa. Są to „Chusta z Manopello”, „Chusta z Oviedo” i „Całun Turyński”.

„Całun Turyński” to lniana tkanina o długości 4 m i 36 cm, w które owinięto ciało Jezusa. Prowadzone przez ponad sto lat przez naukowców żmudne badania „Całunu Turyńskiego” wskazują na jego autentyczność. To jakby „klisza fotograficzna" męki, śmierci i zmartwychwstania. Badania naukowe stwierdzają, że odbicie na „Całunie” dokonało się na skutek obecności prawdziwego, ukrzyżowanego Ciała, które zostawiło na nim odbicie w fotograficznym negatywie, natomiast plamy Krwi są w pozytywie. Takiego wizerunku nie był w stanie dokonać żaden fałszerz. Odbicie to nie zostało namalowane pędzlem lub inną techniką i nie jest dziełem człowieka. Nie ma na nim śladu kierunkowości, jak to jest w przypadku każdego obrazu czy rysunku. Jedynym twórcą tego wstrząsającego fotograficznego negatywu jest martwe Ciało ukrzyżowanego Człowieka, Żyda z I wieku, którego ukrzyżowali rzymscy żołnierze – dokładnie w taki sposób, jak to opisują Ewangelie.

W Hiszpanii, w katedrze w Oviedo przechowywana jest okrwawiona tkanina o wymiarach 84 x 53 cm. Według tradycji jest to sudaroum, w które owinięto głowę Jezusa. Ten kawałek materiału przykrywał twarz dorosłego człowieka przeciętnego wzrostu. Mężczyzna nosił brodę i długie włosy związane na karku. W dolnych partiach potylicy znajdowały się liczne rany spowodowane bardzo ostrymi przedmiotami. Rany te krwawiły godzinę przed zetknięciem się z chustą. Usta mężczyzny były zamknięte, jego nos złamany i przesunięty na prawo. Zanim został owinięty chustą, prawie cała jego głowa, ramiona oraz część pleców pokryte były krwią. Po nastąpieniu śmierci, zwłoki przez około godzinę znajdowały się w pozycji pionowej. Prawe ramię było wygięte do góry, głowa pochylona o siedemdziesiąt stopni do przodu i dwadzieścia stopni na prawą stronę. W pozycji tej znajdował się, kiedy na głowie położono mu po raz pierwszy chustę. W końcu zmarły został ułożony poziomo, twarzą do góry i niesiony był nie dłużej niż pięć do dziesięciu minut. Po przybyciu na miejsce zdjęto chustę z twarzy zmarłego. Na koniec zetknęła się ona ze śladami mirry i aloesu. Ta relikwia znajduje się w katedrze w mieście Oviedo w Hiszpanii.

Świadkiem zmartwychwstania była prawdopodobnie przechowywana we włoskim miasteczku Manopello - „Chusta z Manopello”, tkanina o rozmiarach 17 cm na 24 cm, nazywana „Volto Santo”, czyli „Święte Oblicze”. Odbite oblicze Chrystusa ma na niej otwarte oczy. Przedstawia w przeciwieństwie do „Całunu Turyńskiego” żywą osobę.

Na tych trzech płótnach na „Chuście z Manopello”, „Chuście z Oviedo” i „Całunie Turyńskim” - układ ran pokrywa się, krew ma tę samą grupę AB i znajdują się tam te same pyłki roślinne z I wieku n.e. Jednak wiarę w autentyczność tych relikwii Kościół pozostawia wierzącym.