1918-08-21     2009-01-22

Stanisław Karolkiewicz

ps. Szczęsny

W 209 roku w Warszawie zmarł Stanisław Karolkiewicz, ps. Szczęsny. Żołnierz Września, więzień NKWD, konspirator w szeregach ZWZ-AK, dowódca oddziału leśnego, członek WiN, dwukrotnie aresztowany przez UB, więzień Wronek i Sieradza. W wolnej Polsce inicjator powołania do życia Fundacji Ochrony Zabytków, współzałożyciel Światowego Związku Żołnierzy AK w Kraju, jego Prezes w latach 1995–2005, w roku 2006 mianowany na stopień generała brygady.

Urodził się tuż przed odzyskaniem przez Polskę niepodległego bytu, 21 sierpnia 1918 r. w Tworkowicach koło Ciechanowca. Wyrastał w wolnej Polsce, której we wrześniu 1939 r. ochotniczo bronił najpierw na Śląsku, a po agresji sowieckiej – w partyzanckich szeregach na biebrzańskich bagnach. W końcu kwietnia 1940 r. aresztowany przez NKWD i oskarżony o działalność kontrrewolucyjną trafi ł do więziennych kazamatów w Białymstoku, a następnie Brześciu nad Bugiem. Z sowieckiego więzienia wydostał się po 22 czerwca 1941 r., po raz kolejny stając do walki, tym razem w szeregach ZWZ-AK.

Do września 1943 r. działał na terenie obwodu Bielsk Podlaski w Okręgu Białostockim, współorganizując placówkę w rodzinnym Ciechanowcu, dowodząc niebawem drużyną dywersyjną obwodu, a następnie plutonem, który sam uzbroił i wyszkolił. Pośród wielu akcji zbrojnych, w których w tym okresie brał udział, do legendy przeszła ta przeprowadzona w okolicach Pisza na terenie Prus Wschodnich, w odwecie za pacyfi kację wsi Krasowo Cząstki. Oddział, dowodzony przez „Szczęsnego”, opanował i rozbroił posterunek policji i żandarmerii, rozrzucił ulotkę informującą miejscową ludność o powodach akcji, wreszcie wycofał się bez strat własnych. W uznaniu za ten wyczyn na mocy rozkazu Komendanta Głównego AK otrzymał awans do stopnia podporucznika i Krzyż Walecznych.

We wrześniu 1943 r. oddział „Szczęsnego” został przeniesiony na teren Nowogródzkiego Okręgu AK i przekształcił się po reorganizacji w kompanię uderzeniową III Batalionu Kadrowego 77. pp. Za udział w szeregu poważnych akcji – m.in. pod Burnosami, Lidą, Trabami, wreszcie w operacji „Ostra Brama” – Karolkiewicz otrzymał latem 1944 r. awans na porucznika, Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami, a przede wszystkim Order Virtuti Militari V klasy.

W drugiej połowie 1944 r. podjął działalność w szeregach Delegatury Polskich Sił Zbrojnych na Kraj, ale 2 stycznia 1945 r. został uwięziony przez UB i osadzony w Zamku w Lublinie. Zwolniony z więzienia w czerwcu, zaangażował się w konspirację Zrzeszenia WiN, stając na czele komórki kontrwywiadowczej. W lutym 1946 r. po raz drugi wpadł w ręce UB – brutalne śledztwo skończyło się trzynastoletnim wyrokiem. I w śledztwie, i więzieniu zachowywał się godnie, zdobywając szacunek współwięźniów.

Na wolność wyszedł w kwietniu 1955 r., podejmując pracę w INCO – na najwyższe uznanie zasługuje wszakże jego działalność społeczna, związana z ratowaniem zabytków drewnianych. W roku 1985 z Jego inicjatywy powstała Fundacja Ochrony Zabytków (kierował nią osobiście do 1994 r.), której działaność po roku 1990 objęła również wschodnie kresyII Rzeczypospolitej.

Trudny do przecenienia jest osobisty wkład Stanisława Karolkiewicza w działalność na rzecz środowiska kombatanckiego. Obok kluczowych funkcji – prezesa Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, prezesa Rady Kombatanckiej przy Kierowniku Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych czy prezesa Federacji Stowarzyszeń Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej – nie sposób nie przypomnieć, że to z Jego inicjatywy proces przywracania historycznej pamięci przyoblekł się w kształt monumentu wzniesionego dla upamiętnienia Polskiego Państwa Podziemnego.